Marcelino López Nieto (1931–2018) był klasycznym i flamenco-gitarzystą w Madrycie, w Hiszpanii, który założył własny warsztat w 1949 roku, w wieku 18 lat. Uczeń gitarzysty Daniela Fortei, przyjaciel rodziny Santosa Hernándeza i współpracownik Hernándeza y Aguado , budował gitary o małym pudle rezonansowym w tradycji Antonio de Torresa , a także lutnie, vihuele, gitary barokowe i romantyczne oraz skrzypce.
Marcelino López Nieto w skrócie
- Urodzony: 1931
- Zmarł: 2018
- Warsztat: Calle de Fernán Núñez 17, Ciudad Jardín, Madryt, Hiszpania
- Własny sklep założony: 1949, w wieku 18 lat
- Nauczyciel gry na gitarze: Daniel Fortea, uczeń Francisco Tárregi (lekcje 1948–1953)
- Pierwszy zawód: stolarstwo, od 14 roku życia
- Współpraca: Hernández y Aguado, na początku lat 70
- Styl: tradycja Torresa – mniejszy korpus, brak podwójnych boków, francuski lakier
- Zbudowano także: lutnie, vihuele, gitary barokowe i romantyczne, harfę i skrzypce
- Polecane w:Orfeo Magazine nr 3
Prawdziwy miłośnik gitary
Ogromnie szanowany i uwielbiany Marcelino López był prawdziwym miłośnikiem gitary we wszystkich jej odmianach – budował lutnie, gitary barokowe, gitary romantyczne, a nawet harfę i kilka skrzypiec, oprócz gitar flamenco i klasycznych. Był również postacią, która znała wielu ludzi z tej tradycji: jego nauczycielem (Marcelino pozostał zapalonym muzykiem przez całe życie) był Daniel Fortea, sam uczeń Tárregi, a także wdowę po Santosie Hernándezie, Matilde Ruiz López, a także Marcela Barbero, Regino Sainza de la Mazę, Alirio Díaza i wiele innych wybitnych nazwisk, które dziś obrosły legendą. Marcelino będzie pamiętany zarówno za wspaniałe instrumenty, które po sobie pozostawił, jak i w anegdotach i wspomnieniach tych, którzy go znali.
Od stolarza do madryckiego lutnika
Podobnie jak wielu hiszpańskich lutników z połowy XX wieku, Marcelino zaczynał jako stolarz. Po śmierci Santosa Hernándeza w 1943 roku zaprzyjaźnił się z wdową po nim i mógł spędzać czas w warsztacie Santosa, a w 1949 roku, mając 18 lat, założył własny warsztat. W latach 1951–1977 sprzedawał swoje gitary madryckiemu zespołowi muzycznemu Unión, a na początku lat 70. współpracował z firmą Hernández y Aguado, później samodzielnie budując kilka modeli „Hernández y Aguado”.
Choć Marcelino pochodził z Madrytu, nigdy nie pozostawał w cieniu większych, solidniejszych gitar ze szkoły Ramíreza; zawsze budował w tradycyjnym stylu Torresa, utrzymując mniejszy korpus bez podwójnych boków, głównie ze świerkowymi płytami wierzchnimi i wykończeniem polerowanym na kolor francuski. Był także kolekcjonerem z imponującą kolekcją, restauratorem, malarzem i śpiewakiem operowym – znalazł nawet dowód na to, na rzymskiej steli nagrobnej z II wieku, że gitara mogła mieć swoje korzenie w starożytnym Rzymie. Zmarł w 2018 roku.
Wywiad z Marcelino Lópezem Nieto (2008)
Obejrzyj wywiad z Andreą Garcią z 2008 roku, aby poznać życie i czasy Marcelino Lópeza.
W wieku 77 lat (w momencie wywiadu) Marcelino López nadal buduje własne gitary klasyczne, a poza tym, między modelami, zajmuje się również renowacją i naprawą instrumentów historycznych, takich jak altówki, vihuele i skrzypce, których posiada obszerną kolekcję, dla swoich klientów z całego świata, w Japonii, Stanach Zjednoczonych, Belgii, Francji i Hiszpanii. López spędza większość czasu w swoim warsztacie, poświęcając noce na naukę gry na gitarze, na której gra codziennie. Po nocnych dociekaniach odkrył niedawno, że gitara klasyczna może mieć korzenie sięgające II wieku p.n.e., czasów rzymskich, co podważa popularną teorię o arabskim pochodzeniu gitary klasycznej. Hobby Marcelina obejmują operę, formę sztuki, którą regularnie uprawia od wielu lat, a która jest tematem wielu jego obrazów.
Marcelino wyjaśnia, że gitara to najdelikatniejszy i najdelikatniejszy instrument, jaki istnieje. „Posiadam 200-letnie skrzypce i są nadal w pełni nienaruszone, choć czasami można natknąć się na korniki lub drobne skazy. Są mniejsze i poza tym nie mają wzmocnień poprzecznych, biegnących w wielu kierunkach, jak w gitarze, ponieważ po ustabilizowaniu się i wzmocnieniu drewno ma tendencję do niszczenia i może zmieniać swoje właściwości pod wpływem drastycznych zmian wilgotności, zwłaszcza jeśli tył i boki są wykonane z mahoniu lub palisandru.
Gitara pomaga uniknąć choroby zwyrodnieniowej stawów w późniejszym wieku. Można się jej uczyć metodami kierowanymi, tak jak robili to uczniowie Fortei czy Tárregi. A jeśli ktoś jest bardzo zainteresowany grą, nigdy nie jest za późno, aby zacząć się uczyć.
Jak zacząłeś swoją karierę lutnika?
No cóż, zaczynałem od gry na gitarze. Potem przez wiele lat zmagałem się z wszelkiego rodzaju niedoborami, więc gdy tylko skończyłem 14 lat, aby móc pomagać w domu, znalazłem pracę w warsztacie stolarskim przy Calle del Olmo. Nauka robienia szafek bardzo mi pomogła. Brat mojej mamy dał mi kiedyś gitarę z Walencji, która była poobijana i wszędzie obtłuczona. Razem z tatą postanowiliśmy ją naprawić. Od tamtej pory zrobiłem mniej więcej taką samą i do dziś buduję na podstawie modelu, który zobaczyłem po raz pierwszy. Mój tata nie znał się na muzyce, ale był bardzo dobrym fachowcem, więc pomógł mi z materiałami i wsparciem moralnym.
Gdzie pobierałeś pierwsze lekcje gry na gitarze?
Uczyłem się u wspaniałego instruktora, muzyka i kompozytora, Daniela Fortei, który sam był uczniem Francisco Tarregi – uważanego za twórcę szkoły gitary współczesnej. Zajęcia były niesamowite, niezapomniane [Marcelino wzrusza się, mówiąc o swoim zmarłym nauczycielu]. Brałem lekcje gry na gitarze i interpretacji muzycznej od 1948 roku aż do śmierci Fortei w 1953 roku. Niektórzy z nas, jako jego uczniowie, chodzili z nim w soboty na słynne koncerty w Teatro Monumental. Fortea miał wielki talent pedagogiczny i był również znakomitym kompozytorem. Do dziś gram utwory, których nauczyłem się w tamtych latach.
Jak wspominasz pierwszą gitarę, którą zrobiłeś?
To była bardzo dobrze wykonana gitara z cedrowym wierzchem, tyłem i bokami wykonanymi z wielu kawałków drewna sosnowego. Nie zatrzymałem jej, ponieważ mój kolega ze szkoły błagał mnie, żebym mu ją sprzedał, więc w końcu uległem i sprzedałem mu ją za 375 peset (obecnie około 2,25 euro, 2,45 dolara) około 1950 lub 1952 roku. Nie miałem innej gitary, dopóki nie zbudowałem kolejnej około dwa lata później. Pierwsza plantilla, której użyłem w 1949 roku, była tą, której używałem do 1972 roku. Teraz używam wielu plantilli, na przykład plantilli Juliana Llorente z 1859 roku używam do budowy zabytkowych gitar, które są zamawiane.
Kto zamawia te historyczne modele?
To prawie zawsze klienci zagraniczni i jeśli nie mam już plantilli do tych historycznych modeli, muszę je zrobić. Zacząłem tworzyć repliki starszych, antycznych instrumentów około 50 lat temu. Zrobiłem pięć skrzypiec, z których dwa znajdują się w Pałacu Gitar w Japonii. Obecnie reprodukuję słynną, malowaną altówkę do mojej własnej kolekcji; jej części pochodzą z roku 1600 i są dedykowane słynnemu brytyjskiemu lutnikowi. Jestem maniakiem, jeśli chodzi o instrumenty. Mam wielu japońskich klientów, którzy są świetnymi gitarzystami koncertowymi. Wiecie, kiedy ci japońscy muzycy spotykają się ze wszystkimi tymi niesamowitymi gitarami wielkich mistrzów, takich jak Santos Hernández, Enrique García czy Marcelo Barbero – wiecie, co mówią, kiedy słyszą, co te instrumenty potrafią zrobić? Cóż, nigdy nie pytają o ceny. Rezerwują lot, kupują gitarę i od razu zabierają ją do domu.
Sprzedałeś swoje gitary Union Musical, prawda?
Kiedy zrobiłem pięć lub sześć gitar, ojciec poradził mi, żebym pokazał przynajmniej jedną z nich w Unión Musical w San Jerónimo. Tak też zrobiłem, a kierownik, oprócz kupna ode mnie, zapytał, ile gitar mógłbym zrobić; odpowiedziałem: „Wliczając wykończenie i wszystkie inne ostatnie szlify, mógłbym zrobić jedną miesięcznie”. „No to kupimy od ciebie wszystkie!” – powiedział. W ten sposób utrzymywałem z nimi stosunki handlowe od 1951 do 1977 roku.
Ty również nakładasz wykończenie na swoje gitary.
Tak. Szelak to żywica pochodząca z drzew rosnących w Indiach, którą rozpuszcza się w alkoholu podgrzanym do temperatury około 94 stopni Celsjusza; cały szelak jest następnie macerowany przez tydzień. Następnie używa się kawałka pumeksu i muñequilla (bawełnianej szmatki zanurzonej w lakierze i przykrytej inną szmatką), aby nałożyć lakier, tak aby połączył się z drewnem. Nie można nałożyć grubej warstwy lakieru przemysłowego, ponieważ psuje to brzmienie. Budowanie gitar to długi proces, bo to przecież zawód.
Na przestrzeni wieków gitara zmieniała swój kształt, formę i liczbę strun.
Gitary barokowe posiadają pięć pasm, czyli pięć zestawów podwójnych strun, z których każda jest strojona unisono z drugą. Jeśli chodzi o gitarę sześciostrunową, istnieją wzmianki o jej istnieniu w Paryżu, sięgające XVIII wieku. Jest to znana nam współczesna gitara, znana jako gitara hiszpańska. Gitary z Hiszpanii są niezwykle cenne ze względu na dziedzictwo mistrza budowy gitar Antonio de Torresa (Almería, 1817–1892), który nieznacznie poszerzył korpus gitary. Wszyscy zagraniczni lutnicy kopiowali jego projekt. Wszystkie instrumenty, oparte na konstrukcji Torresa, mają odpowiednią intonację i są bardzo czułe.
Twierdzisz, że klasyczna gitara hiszpańska ma rzymskie korzenie.
Wydaje się, że cuda skończyły się wraz z Jezusem Chrystusem, ale to jest cud – [Marcelino pokazuje mi oprawioną reprodukcję steli nagrobnej z II wieku p.n.e., której oryginał znajduje się w Museo Nacional de Arte Romano w Meridzie, a na której znajduje się posąg dziewczyny o imieniu Lutata Lupatia, trzymającej gitarę]. Moje odkrycie wywołało poruszenie i zwołane zostanie również posiedzenie kongresu. Gitarę przypisuje się Arabom, ale około 18 wieków temu byli oni plemionami rozproszonymi po wielu pustyniach.
Czy zgadza się Pan, że pierwszym udokumentowanym zeznaniem był spisany Cantigas de Alfonso X el Sabio?
Tak, i choć pochodzą z XIII wieku, wydają się być najstarszym świadectwem. W portykach katedr znajduje się wiele ikonograficznych świadectw, na których przedstawiono starców z Apokalipsy grających na instrumentach, jak widać w katedrach w Santiago de Compostela i San Martín de Noia, gdzie znajdują się świadectwa czterech gitar.
W Hiszpanii istnieją różne szkoły wyrobu gitar.
Mamy Escuela Andaluza, której najważniejszym okresem była saga Pagés, a także Escuela de Madrid, która zajmuje bardzo ważne miejsce w historii lutnictwa. Kilka lat temu El Ministerio de Cultura poprosiło mnie o wycenę gitary, która była wystawiona na aukcji, wykonanej przez lutnika z Madrytu o nazwisku Lorenzo Alonso. Było to arcydzieło i dzięki mojej wycenie państwo ją nabyło. Zaproponowałem wówczas władzom utworzenie Muzeum Gitar, takiego jak w Japonii, i wciąż próbuję, choć zaczynam się męczyć. Bruksela ma największe muzeum instrumentów wśród wszystkich krajów europejskich; Paryż ma jedno, a Szwecja ma 35 wystaw zbiorów państwowych, podczas gdy tutaj, w Hiszpanii, tworzenie takich muzeów jest nieustannie postulowane przez muzykologa Antonio Aguirre.
Kolekcjonujesz instrumenty.
Zacząłem około 50 lat temu i obecnie posiadam wyjątkowe vihuele, altówki, a przede wszystkim gitary wykonane przez mistrzów lutnictwa, takich jak Manuel Ramírez, który pochodzi ze szkoły madryckiej i od którego sztuki uczyli się Enrique García i Santos Hernández.
Kto jest twoim ulubionym wirtuozem gitary?
Andrés Segovia. Zbudowałem mu gitarę, ale ostatecznie nie było mu to pisane. Grał koncerty przez 80 lat i tylko raz, w 1962 roku, odwiedził Madryt na operacji zaćmy. Byłem na jego pierwszych koncertach w 1952 roku, razem z moim nauczycielem i rodzicami, które odbyły się w słynnym Palacio de la Música. To było niesamowite przeżycie, bo gdy tylko drzwi się otworzyły, ludzie wpadli jak huragan, niektórzy stali, a inni siedzieli w głównym holu, aby obejrzeć występ Segovii. Narciso Yepes był świetny, ale oczywiście Andrés Segovia to był Andrés Segovia. Naprawdę, nie znam żadnego innego hiszpańskiego gitarzysty klasycznego, który by się wyróżniał.
Czy widzisz przyszłość dla hiszpańskiej gitary klasycznej?
W rzeczywistości hiszpańscy producenci gitar, zarówno teraz, jak i od wielu lat, utrzymują się z zamówień z Japonii. Gitara jest coraz rzadziej studiowana w Hiszpanii. Wydaje się, że jest to łatwy instrument do grania, ale tak naprawdę nie jest. Na przykład fortepian ma swoje własne trudności i można z nich wszystkich zginąć, próbując je wszystkie pokonać. Ktokolwiek myśli, że gra na gitarze będzie łatwa, jest w błędzie. Wymagana jest codzienna nauka i wielogodzinne ćwiczenia.
Czy istnieją jacyś wybitni hiszpańscy kompozytorzy?
Hiszpania szczyci się wspaniałymi kompozytorami, takimi jak Francisco Tárrega, Fernando Sor i Daniel Fortea, którzy są najważniejsi, a ich muzyką można zagrać miliony koncertów. Są też inni, jak Joaquín Rodrigo, którego „Concierto de Aranjuez” na gitarę i orkiestrę jest bardzo znane (premiera Regino Sainza de la Mazy w 1940 roku). Narciso Yepes ma spektakularne nagranie tego utworu z 1957 roku. Andrés Segovia nigdy go nie zagrał, ponieważ nie był mu dedykowany. I nie bez powodu! Segovia zagrał jednak „Fantazję dla dżentelmena”, ponieważ Rodrigo mu ją zadedykował.
Jaki pożytek może przynieść muzyka osobom starszym?
Bardzo mi to pomaga. Uwalnia mnie od smutku i samotności, bo oczywiście moje dzieci dawno opuściły dom. Jestem sama, ale ten zawód, literatura i kultura wypełniają mnie życiem.
Jakie masz inne hobby?
Opera, a raz w tygodniu od sześciu lat śpiewam włoskie opery, czytając z nut, z towarzyszeniem profesora fortepianu. Podczas kolejnego kursu chcę zagrać recital w Escuela Superior de Canto de Madrid. W sezonie lubię też chodzić na duże koncerty fortepianowe i orkiestrowe.
Czy potrafisz utożsamić się z jakimś znanym muzykiem lub kompozytorem?
Ach, wiesz, to ciekawa historia. Jest pewien piosenkarz i autor tekstów o imieniu Raimon, którego nie znam osobiście, a którego zdjęcie zobaczyłem w gazetach i po przodzie gitary rozpoznałem, że to ja ją zrobiłem. Oczywiście, na przedniej ściance gitary każdy konstruktor może umieścić swoją osobistą pieczęć! Skontaktowałem się z nim telefonicznie, a później napisał do mnie miłe listy, w których wyjaśnia, że żona podarowała mu tę gitarę w 1969 roku i dzięki niej wykonał większość swoich występów i napisał piękne melodie.
Marcelino López uczy się i gra na gitarze na wieczorowych kursach, zazwyczaj śpiąc wcześnie rano, ponieważ wtedy lepiej się koncentruje. Przygotowuje nagranie 25 klasycznych utworów Bacha, włoskiego kompozytora Matteo Carcassiego, Hiszpanów Fernanda Sora, Francisco Tárregi i Daniela Fortei oraz brazylijskiego kompozytora Heitora Villi-Lobosa, które zostanie zinterpretowane na 12 historycznych gitarach przez mistrzów lutnictwa, od José Recio (Kadyks, 1783), aż po jedną jego własną, wykonaną w 2004 roku.
– „El Luthier Marcelino López Nieto” Andrei Garcíi ( oryginalny artykuł i wywiad w języku hiszpańskim )
Tłumaczenie na język angielski autorstwa Reyes González
Marcelino López Nieto w magazynie Orfeo
Magazyn Orfeo nr 3 – Manuel Contreras i Marcelino López Nieto
Oprócz artykułów o Contrerasie, w tym numerze Orfeo można znaleźć wywiad z Pepe Romero na temat Contrerasa, świetny wywiad z Marcelino Lópezem Nieto, w którym prezentuje kilka niesamowitych instrumentów z jego kolekcji, a także wiele innych materiałów.
Orfeo nr 3 jest również częścią wydania drukowanego numerów 1–5, dostępnego w GSI.
Marcelino López Nieto Guitars w GSI
Przez lata przez nasze drzwi przewinęło się wiele gitar Marcelino Lópeza Nieto – modele klasyczne, flamenco i historyczne. Gitary dostępne obecnie w magazynie znajdziesz, klikając przycisk „Gitary w magazynie” w nagłówku tej strony, a także wcześniejsze egzemplarze w naszym muzeum, klikając przycisk „Gitary w muzeum”.
Często zadawane pytania
Kiedy Marcelino López Nieto otworzył swój warsztat?
W 1949 roku w Madrycie, mając 18 lat.
Kto uczył Marcelino Lópeza Nieto?
Uczył się gry na gitarze u Daniela Fortei, ucznia Francisco Tárregi, od 1948 r. aż do śmierci Fortei w 1953 r.; swoją pasję twórczą rozpoczął jako stolarz i spędzał czas w warsztacie Santosa Hernándeza.
Jakie gitary budował Marcelino López Nieto?
Małe gitary klasyczne i flamenco w tradycji Torresa, a także repliki historycznych gitar, lutni, vihueli i skrzypiec.
Czy Marcelino López Nieto współpracował z Hernándezem y Aguado?
Tak, na początku lat 70., a później zbudował kilka modeli „Hernández y Aguado”.
Kiedy zmarł Marcelino López Nieto?
W 2018 roku.

